آلژینات

فرآیند انعقاد و ستینگ آلژینات یک واکنش پلیمریزاسیون یا اتصال متقاطع (Cross-linking) شیمیایی برگشت‌ناپذیر است. فرمولاسیون پودر بر پایه نمک‌های محلول آلژینات اسید (مانند سدیم آلژینات یا پتاسیم آلژینات با خلوص بالا) و رآکتور سولفات کلسیم دی‌هیدرات (CaSO4.2H2O) پایه‌گذاری شده است. هنگامی که پودر با آب مخلوط می‌شود، نمک‌های سدیم آلژینات حل شده و فاز سل (محلول کلوئیدی روان) را تشکیل می‌دهند. سولفات کلسیم به آرامی یون‌های کلسیم دو بار مثبت (Ca2+) را آزاد می‌سازد.

به منظور ایجاد زمان کارکرد (Working Time) کافی برای اسپاتولاسیون و بارگذاری روی تری، یک ماده به تاخیر اندازنده نظیر تری‌سدیم فسفات (Trisodium Phosphate) در فرمولاسیون تعبیه شده است. یون‌های کلسیم تمایل بسیار بالاتری به واکنش با تری‌سدیم فسفات دارند؛ بنابراین تا زمانی که تمام فسفات موجود در محیط مصرف نشود، فسفات کلسیم نامحلول رسوب کرده و واکنش با زنجیره‌های آلژینات به تعویق می‌افتد. به محض مصرف کامل عامل تاخیری، یون‌های آزاد کلسیم به سرعت با گروه‌های کربوکسیل موجود در زنجیره‌های پلیمر آلژینات پیوند برقرار کرده و ساختار مشبک و نامحلول ژل کلسیم آلژینات را پدید می‌آورند.

چالش ساختاری ژل کلسیم آلژینات، محتوای بالای آب درون شبکه پلیمری آن است. این ژل به شدت مستعد دو پدیده مخرب است: 1. سینرسیس (Syneresis): خروج خودبه‌خودی آب از ساختار ژل به سطح خارجی به دلیل انقباض ادامه پلیمریزاسیون، که به جمع‌شدگی خطی قالب و کاهش ابعاد مدل گچی منجر می‌شود. 2. ایمبیبیشن (Imbibition): جذب آب محیطی توسط ژل در صورت غوطه‌ور ماندن طولانی‌مدت در مایعات، که تورم ناهمگون و خطای مثبت در ابعاد قالب را پدید می‌آورد.

بنابراین نگهداری قالب در محیط‌های غوطه‌ور مایع یا در معرض هوای آزاد مطب، هندسه میلی‌متری قالب را مخدوش می‌سازد. برای ثبت دقیق تر پایه‌های فلزی کروم-کبالت یا چارچوب‌های پروتز پارسیل، تهیه ملزومات مکمل از بخش لوازم و ابزار پروتز در کنار تری‌های مشبک ریجید، پایداری ثانویه قالب را ارتقا می‌دهد.

یکی از خطرات شغلی دیرینه در مطب‌های دندانپزشکی، استنشاق ذرات ریز سیلیکای آزاد معلق ناشی از پیمانه‌کردن پودرهای سنتی آلژینات بوده است. پودرهای مدرن با بهره‌گیری از فناوری فاقد غبار (Dust-Free/Dustless)، با لایه‌ای بسیار نازک از گلیکول‌ها یا اسیدهای آلی سنگین پوشش داده می‌شوند. این پوشش پیوستگی ذرات را افزایش داده و از پراکندگی غبار در فضای تنفسی اپراتور و دستیار کاملاً جلوگیری می‌کند.

بخش عمده حجم پودر (حدود ۶۰ تا ۶۵ درصد وزنی) را فیلر طبیعی خاک دیاتومه (Diatomaceous Earth) تشکیل می‌دهد. این ذرات میکروسکوپی سیلیسی فسیلی، استحکام کششی، قوام تیکسوتروپیک مناسب جهت ممانعت از ریختن ماده به انتهای حلق و الاستیک ریکاوری ساختار ژل را تضمین می‌نمایند.

علاوه بر این، تکنولوژی نشانگرهای رنگی فازی (Chromatic Phase Indicators) انقلابی در کنترل چشمی مراحل قالبگیری ایجاد کرده است. در این آلژینات‌ها، با بهره‌گیری از شناساگرهای حساس به pH نظیر فنل‌فتالئین یا تیمول‌فتالئین، تغییرات اسیدیته محیط در طول واکنش زنجیره‌ای با تغییر رنگ بصری آشکار می‌شود: - فاز ۱ (اسپاتولاسیون و اختلاط): با تغییر رنگ اولیه به بنفش تیره یا صورتی پررنگ، یکنواختی فیزیکی ترکیب آب و پودر را نشان می‌دهد. - فاز ۲ (بارگذاری روی تری): تغییر رنگ به صورتی روشن یا نارنجی، زمان دقیق پر کردن تری و قراردهی خمیر روی بافت را علامت می‌دهد. - فاز ۳ (ستینگ و خارج‌سازی از دهان): تغییر رنگ نهایی به سفید، کرم یا زرد، پایان کامل مرحله ژلاتیناسیون و آمادگی قالب برای خارج‌سازی ایمن را مشخص می‌سازد.

این سیستم کروماتیک خطاهای تخمین حسی زمان را از میان برداشته و اطمینان می‌دهد که تری قبل از سخت شدن شبکه الاستیک از دهان بیمار تکان داده نمی‌شود.

در بازار مواد تخصصی دندانپزشکی، فرمولاسیون‌های گوناگونی از آلژینات‌های تروپیکال، الاستیک بالا و هایپر-هیدروفیل عرضه شده‌اند که جدول زیر معیارهای متالورژیکی و رفتاری آن‌ها را مقایسه می‌کند:

در پروسه‌های ساخت روکش‌های موقت با تکنیک ایندایرکت یا تثبیت روکش پیش از تحویل پروتز ثابت، تطابق ابعادی کست اولیه حاصل از آلژینات برای بررسی مارجین‌های آماده‌سازی و تناسب با انواع سمان‌های دندانپزشکی یا خمیر پانسمان موقت کاملاً وابسته به کیفیت این بازگشت الاستیک است.

برای دستیابی به یک ژل همگن عاری از حباب‌های هوا، نسبت وزنی آب به پودر (W/P Ratio) باید طبق پیمانه‌های کالیبره کارخانه رعایت شود. افزودن آب بیش از حد به منظور افزایش روانی خمیر، غلظت کاتیون‌های کلسیم را کاهش داده و افت شدید مقاومت فشاری و پارگی ژل را به همراه دارد. در مقابل، کاهش آب سبب افزایش ویسکوزیته، حبس حباب و سفت شدن زودهنگام ماده می‌گردد.

اسپاتولاسیون باید با حرکات پرقدرت و فشردن خمیر به دیواره‌های کاسه لاستیکی (Figure-8 Motion) در مدت زمان حداکثر ۳۰ تا ۴۵ ثانیه صورت گیرد تا حباب‌های به‌دام‌افتاده کاملاً منهدم شوند.

در بیماران مستعد حالت تهوع و رفلکس گگ: - تری فک بالا را از ناحیه خلفی بارگذاری نکرده و مواد اضافی را از لبه پشتی تری بتراشید. - ابتدا لبه خلفی تری را در تماس با کام سخت قرار داده و سپس تری را به سمت قدام بنشانید تا هدایت اضافه آلژینات به سمت لب و جلوی دهان باشد نه گلو. - سر بیمار را اندکی به سمت پایین زاویه دهید تا بزاق در کف دهان جمع شده و بیمار با تنفس عمیق از بینی تحریک نشود.

قالب‌های باکیفیت اولیه بستری بی‌نقص جهت ارزیابی اکلوژن پیش از بازسازی‌های دندانی با انواعی از کامپوزیت دندانپزشکی و بازسازی‌های پیچیده فراهم می‌آورند.

پس از خارج‌سازی تری، پروتکل محافظت بیولوژیک و کنترل انتقال عفونت باید بدون فدا کردن ابعاد قالب انجام شود. شستشوی اولیه با جریان ملایم آب سرد برای حذف بزاق، خون و موکوس اجباری است. پس از تکان دادن ملایم جهت تخلیه قطرات درشت، سطح آلژینات باید با یک محلول ضدعفونی‌کننده سطح متوسط (نظیر سدیم هیپوکلریت رقیق شده نیم درصد یا اسپری‌های گلوتارآلدئید پایه) اسپری شود.

قالب اسپری‌شده درون یک کیسه پلاستیکی زیپ‌دار محتوی گاز مرطوب (فشرده‌شده و عاری از قطرات آب آزاد) قرار داده می‌شود تا رطوبت ۱۰۰ درصد تامین گردد و ۱۰ دقیقه برای اثرگذاری عامل میکروب‌کش زمان داده شود. قالب‌های آلژینات استاندارد باید ظرف مدت کمتر از ۱۵ دقیقه با گچ استون ریخته شوند تا انقباض ناشی از سینرسیس اثر سوء نگذارد (مگر در آلژینات‌های ویژه مانند Hydrogum 5 که تا ۵ روز پایداری ادعا دارند).

جهت تجهیز درمانگاه‌ها و مطب‌های دندانپزشکی در خرید‌های عمده، انتخاب پودرهای آلژینات کروماتیک با بسته‌بندی سه‌لایه آلومینیومی وکیوم جهت جلوگیری از جذب رطوبت محیط، صدور فاکتور رسمی معتبر و استعلام قیمت همکار از طریق گروه مواد پروتز دندانپزشکی در فروشگاه دنتاپ تضمین‌کننده بهترین شرایط خرید و ثبات کیفیت در فرآیندهای ترمیمی و قالبگیری است.